Động Vật Hoang Dã Khi Trekking Và Cách Phòng Tránh 

Trekking đưa bạn vào môi trường sống của nhiều loài động vật. Tùy cung đường, địa hình và thời tiết, bạn có thể gặp rắn trên đường mòn, khỉ ở những điểm tham quan hoặc vắt tại các đoạn rừng ẩm. Phần lớn các lần chạm mặt không dẫn đến sự cố, nhưng nếu tiến lại quá gần hoặc không biết cách xử lý, bạn vẫn có thể bị cắn, cào hoặc đốt.

Bài viết này tổng hợp cách phòng tránh khi gặp động vật trong rừng, những việc nên làm nếu xảy ra sự cố và cách sơ cứu ban đầu. Các hướng dẫn dưới đây mang tính tham khảo, không thay thế việc đánh giá và điều trị của nhân viên y tế.

Tóm tắt nhanh 6 nguyên tắc cần nhớ

• Giữ khoảng cách với động vật hoang dã. Không chạm, cho ăn, đuổi theo hoặc tiến sát để chụp ảnh.
• Đi đúng đường mòn, quan sát chỗ đặt chân và tay, nhất là tại bụi rậm, lá khô, gốc cây đổ và khe đá.
• Mặc quần dài, đi tất cao và giày kín. Sử dụng thuốc chống côn trùng theo hướng dẫn trên bao bì.
• Cất thức ăn kín, không để thức ăn thừa và mang rác ra khỏi rừng.
• Nếu bị rắn cắn, hạn chế tối đa việc di chuyển, cố định chi bị cắn và tìm trợ giúp y tế ngay. Không garô chặt, rạch vết thương hoặc hút nọc.
• Nếu bị động vật cắn hoặc cào, rửa vết thương bằng xà phòng và nước chảy ít nhất 15 phút, sau đó đến cơ sở y tế để được đánh giá nguy cơ nhiễm trùng và bệnh dại.

Gặp động vật nào, phòng tránh ra sao?

Các khu vực trong bảng chỉ mang tính tham khảo. Khả năng gặp từng loài phụ thuộc vào cung đường, môi trường sống và điều kiện thực tế.

1. Gặp rắn khi trekking

Rắn có thể ẩn trong lá khô, bụi cây, khe đá hoặc dưới thân cây đổ. Bạn có thể không nhận ra chúng cho đến khi đến gần, vì vậy cần quan sát đường đi thay vì cố tìm hoặc đoán loài rắn.

Khi gặp rắn trên đường mòn

• Dừng lại và giữ khoảng cách an toàn.
• Từ từ lùi ra xa nếu có thể thực hiện an toàn. Không cố đi sát qua bên cạnh rắn.
• Không đuổi, đánh, bắt hoặc dùng gậy chọc vào rắn.
• Nếu rắn chắn lối đi, hãy chờ ở khoảng cách an toàn và hỏi người dẫn đoàn cách di chuyển tiếp.

Không cần tiến lại gần để xác định rắn có độc hay không. Nếu có thể quan sát từ xa, bạn chỉ cần ghi nhớ đặc điểm chung để cung cấp thông tin cho nhân viên y tế khi cần.

Nếu bị rắn cắn thì phải làm gì?

Hãy xem đây là tình huống cần cấp cứu, kể cả khi nạn nhân chưa có triệu chứng rõ ràng. Theo hướng dẫn sơ cứu của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), cần ưu tiên các việc sau:

1. Di chuyển ra xa con rắn: Không cố bắt hoặc giết rắn.
2. Tháo vật bó chặt: Tháo nhẫn, vòng hoặc vật bó sát quanh vùng bị cắn trước khi chi sưng lên.
3. Giữ nạn nhân bình tĩnh và hạn chế vận động: Không để người bị cắn tự đi bộ. Cố định chi bị cắn bằng nẹp nếu có thể thực hiện mà không làm nạn nhân di chuyển nhiều.
4. Tìm trợ giúp y tế ngay: Gọi 115 hoặc liên hệ người dẫn đoàn để tổ chức đưa nạn nhân đến cơ sở y tế có khả năng cấp cứu. Dùng cáng tạm hoặc phương tiện phù hợp để hạn chế vận động.
5. Theo dõi ý thức và nhịp thở: Nếu nạn nhân nôn nhưng còn thở, đặt nằm nghiêng ở tư thế hồi phục để hạn chế nguy cơ chất nôn gây tắc đường thở. Nếu khó thở, lơ mơ hoặc bất tỉnh, cần báo ngay cho lực lượng cấp cứu và làm theo hướng dẫn của họ.

Không thể xác định mức độ nguy hiểm chỉ dựa vào hình dáng vết cắn hoặc việc chưa xuất hiện triệu chứng. Vì vậy, đừng chờ có biểu hiện nặng mới tìm trợ giúp.

Không nên làm: Garô chặt, rạch vết thương, hút nọc, chườm đá hoặc đắp lá và dùng mẹo dân gian. Băng ép cũng không phải cách sơ cứu áp dụng cho mọi trường hợp; WHO chỉ khuyến nghị một số phương pháp băng ép trong những tình huống phù hợp. Nếu chưa được người có chuyên môn hướng dẫn, hãy ưu tiên bất động nạn nhân và đưa đi cấp cứu.

2. Gặp khỉ và các loài thú nhỏ

Khỉ có thể xuất hiện tại một số điểm tham quan hoặc nơi có nhiều người qua lại. Việc chúng quen với sự hiện diện của con người không có nghĩa là đã được thuần hóa. Chúng vẫn có thể cắn hoặc cào khi bị đe dọa, trêu chọc hoặc tranh giành thức ăn.

Để hạn chế rủi ro khi gặp khỉ:

• Cất thức ăn trong túi hoặc hộp kín, tránh cầm đồ ăn lộ ra ngoài.
• Không cho khỉ ăn, kể cả khi bạn nghĩ thức ăn đó vô hại.
• Không chạm vào con non, không tiến sát để chụp ảnh và không cố xua đuổi.
• Nếu khỉ giật đồ, đừng giằng co. Giữ khoảng cách và làm theo hướng dẫn của người quản lý khu vực.

Nếu bị khỉ cắn hoặc cào, hãy rửa vết thương bằng xà phòng và nước chảy ít nhất 15 phút, sau đó đến cơ sở y tế để được đánh giá nguy cơ nhiễm trùng và bệnh dại.

Nếu đang tìm hiểu về khu vực tham quan có thể gặp khỉ, bạn có thể đọc thêm bài Núi Thị Vải có gì? Kinh nghiệm tham quan và khám phá của Itrek.

3. Phòng tránh vắt, đỉa, ve, muỗi và ong

Vắt và đỉa

Vắt thường xuất hiện tại những nơi ẩm ướt, có thảm lá mục hoặc gần nguồn nước. Khi bám vào da, vắt có thể không gây đau rõ rệt. Vết cắn đôi khi chảy máu kéo dài do chất chống đông trong nước bọt.

Để hạn chế bị vắt bám khi trekking:

• Mặc quần dài, đi tất cao và giày kín.
• Kiểm tra cổ chân, bắp chân và vùng da hở mỗi khi dừng nghỉ.
• Tìm hiểu điều kiện thực tế của cung đường và làm theo hướng dẫn của người dẫn đoàn.

Nếu phát hiện vắt bám trên da:

1. Không giật mạnh hoặc bóp thân vắt.
2. Nhẹ nhàng tách giác bám khỏi da bằng móng tay hoặc cạnh một vật mỏng, tránh làm tổn thương da.
3. Rửa sạch vết cắn bằng nước và xà phòng.
4. Dùng gạc sạch ấn trực tiếp lên vết thương để cầm máu.
5. Đến cơ sở y tế nếu chảy máu kéo dài, vết thương sưng đỏ hoặc đau tăng.

Bạn có thể tham khảo thêm bài Vắt Cắn Khi Trekking: Cách Phòng, Gỡ Vắt Và Xử Lý Vết Cắn

để tìm hiểu điều kiện cung đường trước chuyến đi.

Ve và muỗi

Ve và muỗi có thể xuất hiện tại bụi cỏ, khu vực có cây cối và những nơi ẩm ướt. Một số loài có thể truyền tác nhân gây bệnh, vì vậy đừng chỉ chú ý đến cảm giác ngứa sau khi bị cắn.

Bạn nên sử dụng thuốc chống côn trùng theo hướng dẫn trên bao bì, mặc trang phục phù hợp và kiểm tra cơ thể, quần áo sau chuyến đi, đặc biệt tại các vùng da khuất.

Nếu sau khi đi rừng xuất hiện sốt, phát ban hoặc triệu chứng bất thường, hãy đi khám và thông báo với nhân viên y tế về chuyến đi gần đây.

Ong

Nếu nhìn thấy tổ ong, hãy tránh xa thay vì đứng lại quan sát hoặc xua đuổi. Nếu bị ong đuổi hoặc đốt, hãy rời khỏi khu vực có tổ để hạn chế nguy cơ bị đốt thêm.

Nếu còn ngòi trên da, hãy loại bỏ sớm nhưng không để việc này làm chậm quá trình cấp cứu khi có dấu hiệu nghiêm trọng.

Cần gọi cấp cứu ngay nếu xuất hiện các dấu hiệu như khó thở, sưng môi hoặc lưỡi, choáng, ngất hoặc phản ứng dị ứng nặng. Nếu bác sĩ đã kê bút tiêm adrenaline cho bạn, hãy sử dụng đúng hướng dẫn đã được cung cấp.

4. Gặp thú lớn, con non hoặc động vật bị thương

Nếu gặp thú lớn hoặc động vật đang bảo vệ con non, hãy giữ khoảng cách, không chắn đường di chuyển và không cố tiến sát. Tuân thủ biển báo tại khu vực và làm theo hướng dẫn của người dẫn đoàn hoặc ban quản lý.

Nếu thấy động vật bị thương hoặc mắc bẫy, đừng tự bắt giữ, cho ăn hay mang về. Hãy ghi nhớ vị trí từ khoảng cách an toàn và báo cho người dẫn đoàn hoặc ban quản lý để họ liên hệ lực lượng chuyên trách.

Không phải mọi loài động vật đều phản ứng giống nhau khi gặp con người. Vì vậy, không nên tự áp dụng một cách tiếp cận chung cho mọi tình huống, đặc biệt khi bạn không biết rõ loài vật hoặc hành vi của nó.

5. Bị động vật cắn hoặc cào thì phải làm gì?

Vết cắn hoặc cào có thể gây nhiễm trùng. Tùy loài vật và hoàn cảnh tiếp xúc, người bị thương còn có thể cần được đánh giá nguy cơ bệnh dại.

Theo hướng dẫn của WHO, việc xử lý ban đầu cần được thực hiện sớm:

1. Rửa vết thương ngay: Dùng xà phòng và nước chảy liên tục ít nhất 15 phút.
2. Sát khuẩn nếu có: Sau khi rửa, có thể sử dụng dung dịch sát khuẩn phù hợp.
3. Đến cơ sở y tế càng sớm càng tốt: Nhân viên y tế sẽ đánh giá nguy cơ bệnh dại, nhiễm trùng, uốn ván và nhu cầu tiêm phòng hoặc điều trị dự phòng.
4. Cung cấp thông tin về sự cố: Mô tả loài vật, hoàn cảnh tiếp xúc và vị trí vết thương. Không tự bắt hoặc giữ động vật để mang đến bệnh viện.

Không nên chờ xuất hiện triệu chứng mới đi khám, đặc biệt khi bị động vật hoang dã cắn hoặc cào. Việc có cần tiêm phòng hay không phải do nhân viên y tế đánh giá dựa trên tình huống cụ thể.

Nếu người bị thương khó thở, lơ mơ, chảy máu nhiều hoặc tình trạng xấu đi nhanh, hãy gọi 115 ngay. Không cố hoàn thành hành trình trước khi xử lý sự cố.

7. Những điều nên tránh khi gặp động vật trong rừng

• Tiến sát động vật để chụp ảnh hoặc quay video.
• Cho ăn, chạm vào hoặc cố bắt giữ động vật hoang dã.
• Rời đường mòn để đi tìm động vật.
• Giằng co với khỉ khi chúng giật đồ.
• Tự xử lý vết cắn hoặc vết đốt nghiêm trọng bằng mẹo dân gian.
• Trì hoãn việc tìm trợ giúp y tế sau khi bị rắn cắn hoặc bị động vật cắn, cào có nguy cơ lây bệnh.

Một chuyến trekking an toàn không nhất thiết phải có ảnh cận cảnh động vật hoang dã. Giữ khoảng cách và không làm xáo trộn môi trường sống của chúng cũng là cách bảo vệ chính bạn.

Câu hỏi thường gặp

Đi trekking có hay gặp rắn không?

Không phải chuyến trekking nào cũng gặp rắn. Tuy nhiên, bạn nên quan sát chỗ đặt chân khi đi qua bụi rậm, lá khô, gốc cây đổ và khe đá. Nếu thấy rắn, hãy giữ khoảng cách và không tiến lại gần.

Bị rắn cắn trong rừng thì gọi ai?

Gọi 115 hoặc liên hệ ngay người dẫn đoàn, ban quản lý khu vực để tổ chức đưa nạn nhân đến cơ sở y tế có khả năng cấp cứu. Trong lúc chờ hỗ trợ, giữ nạn nhân nằm yên và cố định chi bị cắn. Nếu mất sóng, cần phối hợp tìm cách liên lạc nhưng không để nạn nhân tự đi bộ.

Bị rắn cắn có nên băng ép không?

Không nên tự băng ép nếu chưa được hướng dẫn. Một số phương pháp băng ép chỉ phù hợp với những trường hợp nhất định, tùy loại nọc và biểu hiện tổn thương. Ưu tiên giữ nạn nhân bất động, cố định chi và tìm trợ giúp y tế sớm.

Bị vắt cắn phải làm sao?

Nhẹ nhàng tách vắt khỏi da, không giật mạnh. Rửa vết cắn bằng nước và xà phòng, sau đó dùng gạc sạch ấn trực tiếp để cầm máu. Nếu máu chảy kéo dài, vết thương sưng đỏ hoặc đau tăng, hãy đến cơ sở y tế.

Có nên mang thuốc chống côn trùng khi đi rừng không?

Nên mang theo và sử dụng đúng hướng dẫn trên bao bì. Kết hợp thuốc chống côn trùng với quần dài, tất cao và việc kiểm tra cơ thể sau chuyến đi sẽ giúp giảm nguy cơ bị côn trùng cắn.

Khỉ giật đồ ăn thì nên làm gì?

Không giằng co hoặc cố giật lại đồ ăn. Hãy giữ khoảng cách, tránh kích động con vật và làm theo hướng dẫn của người quản lý khu vực. Nếu bị cắn hoặc cào, cần rửa vết thương và đến cơ sở y tế để được đánh giá.

Kết luận

Gặp động vật khi đi rừng là tình huống có thể xảy ra, nhưng không cần quá lo lắng nếu bạn chuẩn bị phù hợp và biết cách giữ khoảng cách. Đi đúng đường mòn, quan sát chỗ đặt chân, cất thức ăn kín và tuân thủ hướng dẫn tại điểm đến là những việc đơn giản giúp hạn chế rủi ro.

Nếu xảy ra sự cố, hãy ưu tiên an toàn, tìm trợ giúp và đến cơ sở y tế sớm khi cần. Đừng cố hoàn thành hành trình khi bản thân hoặc thành viên trong đoàn đang gặp nguy hiểm.

Nếu đang chuẩn bị cho chuyến đi, bạn có thể tham khảo thêm kinh nghiệm cắm trại cho người mới để tìm hiểu thêm về điểm đến và cách chuẩn bị.